Özgül Öğrenme Bozukluğu ve Disleksi

Özgül Öğrenme Bozukluğu ve Disleksi

Aileler İçin Bilgilendirme

Özgül Öğrenme Bozukluğu (ÖÖB) Nedir?

Özgül Öğrenme Bozukluğu; okuma, yazma ve/veya matematik alanlarında çocuğun yaşı, aldığı eğitim ve genel zeka düzeyi ile açıklanamayan belirgin güçlükler yaşamasıyla karakterize nörogelişimsel bir bozukluktur.

ÖÖB; zeka geriliği, duyu kaybı, yetersiz eğitim, dikkat eksikliği veya duygusal sorunlardan bağımsız olarak görülür.

Üç ana alt tipi vardır:

• Disleksi (okuma bozukluğu)
• Disgrafi (yazma bozukluğu)
• Diskalkuli (matematik bozukluğu)

Bu başlık altında en sık görülen alt tipi olan disleksiyi de ayrıca açıklayacağız.

Disleksi Nedir?

Disleksi; okuma hızında, doğruluğunda ve okuduğunu anlamada güçlükle seyreden nörobiyolojik temelli bir öğrenme bozukluğudur. Sözcükleri çözümleme, ses-birim farkındalığı ve hece-ses ilişkisini kurmada zorluk yaşanır. Çocuğun zekâsı normal veya normalin üzerindedir; ancak okuma becerilerindeki zorlanmalar nedeniyle okul başarısı etkilenebilir.

ÖÖB ve Disleksi Belirtileri

Okul Öncesi Dönemde:

• Konuşmanın geç başlaması
• Sesleri karıştırma (k–t, b–d gibi)
• Kafiye oyunlarında zorlanma
• Ritmik tekerlemelere ilgi azlığı
• Yeni kelime öğrenmede yavaşlık
• Harf-ses eşleşmelerinde zorluk beklentisi

İlkokul Döneminde:

• Okumayı öğrenmede akranlardan belirgin geri kalma
• Harfleri ters yazma veya karıştırma (b–d, p–q gibi)
• Heceleme hataları, kelime atlama, ekleme veya çıkarma
• Okuma hızının çok yavaş olması
• Okuduğunu anlamada güçlük
• Matematikte işlem hataları, problem çözmede zorlanma
• Yazarken harflerin ters yönlerden başlaması
• Tahtadan deftere geçirmede belirgin yavaşlık

Ergenlik Döneminde:

• Yavaş okuma nedeniyle derslerde geri kalma
• Uzun metinleri anlamakta zorlanma
• Not tutmada güçlük
• Sınav sürelerini yönetememe
• Yazım hatalarının devam etmesi

ÖÖB Neden Olur?

Özgül Öğrenme Bozukluğu nörogelişimsel bir durumdur.

Yani biyolojik kökenlidir, çevresel nedenlerle oluşmaz.

Araştırmalar:

• Genetik faktörlerin güçlü rol oynadığını,
• Beynin dil işleme, ses-birim farkındalığı ve çalışma belleğiyle ilişkili bölgelerinde gelişimsel farklılıklar olduğunu göstermektedir.

Ailenin tutumu, öğretmenin yaklaşımı veya çocuğun motivasyonu neden değildir; ancak bu faktörler belirtilerin şiddetini etkileyebilir.

Tedavi Edilmezse Ne Olabilir?

ÖÖB zamanında tanınmadığında çocukta şu alanlarda zorluklar gelişebilir:

Akademik Alan:

• Okuma-yazma güçlükleri nedeniyle ders başarısında düşme
• Sınav kaygısında artış
• Matematik ve problem çözmede kalıcı zorluklar

Duygusal Alan:

• Özgüven kaybı
• Çekingenlik
• Okula gitme isteksizliği
• Kaygı ve depresif belirtiler

Sosyal Alan:

• “Yapamıyorum” duygusu nedeniyle geri çekilme
• Arkadaş ilişkilerinde özgüven azalması

Erken tanı ve doğru yaklaşımla bu riskler belirgin şekilde azaltılabilir.

Tanı Nasıl Konur?

Tanı çocuk ve ergen psikiyatristi tarafından bütüncül değerlendirme ile konur. Süreç aşağıdaki bileşenleri içerir:

• Ayrıntılı gelişimsel ve akademik öykü
• Öğretmen ve aileden alınan bilgiler
• Okuma, yazma, matematik becerilerinin değerlendirilmesi
• Gerektiğinde zeka testi (genel bilişsel profil için)
• Akademik başarı testleri ve nöropsikolojik ölçümler

Tanı, çocuğun aldığı eğitim fırsatı yeterli olduğu halde yaşına göre belirgin güçlük göstermesi ve bunun işlevselliği etkilemesi esasına dayanır.

Tedavi Yaklaşımları

1. Özel Eğitim ve Öğrenme Müdahaleleri

En temel ve etkili tedavi, çocuğa uygun bireyselleştirilmiş özel eğitim desteğidir. Bu programlar:

• Fonolojik farkındalığın geliştirilmesi
• Harf-ses eşleşmeleri
• Heceleme, okuma otomatikliği
• Okuduğunu anlama stratejileri
• Yazma becerilerinin yapılandırılması

gibi alanları hedefler.

2. Disleksiye Özgü Eğitim Programları

Bilimsel temelli yapılandırılmış programlar (ör. fonolojik farkındalık temelli yaklaşımlar) çocuğun ses-birim işlemlemesini güçlendirir.

3. Okul Temelli Düzenlemeler

• Ek süre verilmesi
• Sözlü sınav alternatifi
• Metinlerin sadeleştirilmesi
• Ödevlerin yapılandırılması
• Sıralı ve görsel talimatlar

Bu düzenlemeler çocuğun öğrenme potansiyelinin ortaya çıkmasını kolaylaştırır.

4. Aile Eğitimi ve Destek

Ailenin çocuğun güçlü yönlerini fark etmesi, sabırlı tutum sergilemesi ve düzenli destek sunması çok önemlidir.

5. Eşlik Eden Sorunlar İçin Müdahale

Disleksi ve ÖÖB’ye dikkat eksikliği, kaygı, özgüven sorunları gibi durumlar eşlik edebilir. Gerektiğinde psikoterapi veya ilaç tedavisi değerlendirilebilir.

Aileler İçin Öneriler

• Çocuğunuzu “yavaş öğreniyor” diye etiketlemeyin. Bu nörogelişimsel bir güçlük, bir kapasite eksikliği değildir.
• Güçlü yönlerini (yaratıcılık, görsel hafıza, pratik problem çözme) mutlaka destekleyin.
• Okuma görevlerini kısa parçalara bölün, sık aralar verin.
• Sesli kitaplar, sesli okuma çalışmaları, çoklu duyusal öğrenme yöntemleri çok faydalıdır.
• Okulla düzenli iletişimde kalın.
• Küçük ilerlemeleri mutlaka fark edin ve pekiştirin.

Son Söz

Özgül Öğrenme Bozukluğu ve disleksi, doğru tanı ve düzenli özel eğitim desteği ile oldukça iyi seyreden bir nörogelişimsel durumdur. Çocuğun güçlü yönlerini önemseyen ve bireyselleştirilmiş yaklaşımı esas alan müdahaleler, akademik ve duygusal gelişimde büyük fark yaratır.