Çocuklarda Davranış Sorunları
Çocuklarda Davranış Sorunları ve Yaklaşım
Davranış Sorunları Nedir?
Davranış sorunları, çocuğun yaşına ve gelişim düzeyine göre uygunsuz, tekrarlayıcı veya sosyal ve okul yaşamını olumsuz etkileyen davranışlarıdır. Bunlar; öfke patlamaları, itaatsizlik, saldırganlık, yalan söyleme, eşyaya zarar verme veya kurallara sürekli uymama gibi şekillerde görülebilir.
Her çocuk zaman zaman kurallara uymamak veya öfke göstermek gibi davranışlar sergiler; önemli olan sıklık, şiddet ve işlevsellik üzerindeki etkisidir.
Davranış Sorunlarının Olası Nedenleri
Çocuklarda davranış sorunları tek bir nedene bağlı değildir; genellikle biyolojik, psikolojik ve çevresel etkenlerin etkileşimiyle ortaya çıkar:
- Biyolojik faktörler: Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu, nörogelişimsel farklılıklar, uyku sorunları, genetik yatkınlık
- Psikolojik faktörler: Kaygı, depresyon, düşük benlik saygısı, travmatik yaşantılar
- Çevresel faktörler: Tutarsız disiplin, aşırı kontrol veya ihmal, aile içi çatışmalar, okul veya akran zorbalığı
Belirtiler
Davranış sorunları çeşitli biçimlerde görülebilir:
- Saldırganlık, kavga etme
- Kurallara uymama, itaatsizlik
- Eşyaya zarar verme, yıkıcı davranışlar
- Yalan söyleme veya hile yapma
- Kaygı ve korku nedeniyle geri çekilme
- Depresif belirtiler, mutsuzluk
- Sosyal izolasyon
- Kendine zarar verme düşünceleri
Davranış Sorunları Çocuğun Hayatını Nasıl Etkiler?
- Aile İlişkileri: Sürekli çatışma ve gerilim
- Okul Başarısı: Dikkat dağınıklığı, kurallara uymama nedeniyle derslerde sorun
- Sosyal İlişkiler: Arkadaş ilişkilerinde zorluk, akran reddi
- Duygusal Gelişim: Öfke, kaygı ve suçluluk duygularının artması
Erken müdahale, bu etkilerin kalıcı hale gelmesini önler.
Tanı ve Değerlendirme
Davranış sorunları tek başına bir hastalık değildir; ancak sıklık ve şiddeti normal gelişim sınırlarını aşıyorsa profesyonel değerlendirme gerekir. Çocuk psikiyatristi tarafından yapılan değerlendirme:
- Gelişimsel ve aile öyküsü
- Davranışların gözlemi ve raporlanması
- Okul ve öğretmen geri bildirimleri
- Gerekirse psikometrik ölçümler ile yapılır.
Tedavi ve Müdahale Yaklaşımları
1. Davranışsal Müdahaleler
- Olumlu davranışları ödüllendirme
- Olumsuz davranışlara uygun ve tutarlı sınırlar koyma
- Problem çözme becerilerini öğretme
- Günlük rutinlerin ve yapılandırılmış çevrenin sağlanması
2. Psikoterapi
- Bireysel terapi: Öfke kontrolü, kaygı ve duygusal düzenleme becerileri
- Aile terapisi: Tutarlı disiplin stratejileri, aile içi iletişimi güçlendirme
- Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT): Düşünce ve davranışların ilişkisini fark etme ve değiştirme
3. Okul Destekleri
- Öğretmenle iş birliği
- Sınıf içi yapılandırma ve davranış yönetimi
- Sosyal beceri grupları
4. İlaç Tedavisi
- Eşlik eden dikkat eksikliği, hiperaktivite, kaygı veya depresyon durumunda düşünülebilir.
- Her zaman psikoterapi ve davranışsal stratejilerle birlikte değerlendirilir.
Aileler İçin Öneriler
- Tutarlı ve öngörülebilir kurallar koyun
- Olumlu davranışları fark edin ve pekiştirin
- Duygularını ifade etmesine ve duygularını adlandırmasına yardımcı olun
- Çatışmaları sakin ve kontrollü şekilde çözün
- Profesyonel destekten çekinmeyin; erken müdahale davranışların düzelmesinde kritiktir
Son Söz
Davranış sorunları, erken fark edildiğinde ve uygun stratejilerle ele alındığında büyük ölçüde yönetilebilir. Çocuğun güçlü yönlerini ve olumlu davranışlarını destekleyerek, hem aile ilişkileri hem de sosyal ve okul yaşamı iyileştirilebilir.